Studio Papaver

urban incisions | urban decisions

Anne Seghers

In de 19de-eeuwse gordel van Antwerpen laat de stad zich van een andere kant zien. Hier zijn de elementen waarmee Antwerpen zich naar de buitenwereld profileert onzichtbaar geworden. Toch heeft ook dit Antwerpen een schoonheid; een schoonheid die alleen gevonden kan worden wanneer je de taal van de stad begrijpt.

Urban incisions

Het ogenschijnlijk perfecte systeem van gesloten bouwblokken dat de 19de-eeuwse gordel kenmerkt vertoont scheuren en kieren. Het zijn de braakliggende terreinen, gesloopte panden en bouwrijpe kavels zonder plannen. Speculatie en onduidelijkheid over regelgeving en eigendomsverhoudingen leggen de basis voor hun bestaan.
Een scan van de gordel onthult dat de aanwezigheid van deze opengevallen plekken geen incident is, maar een fenomeen. Een combinatie van onderzoeksmethoden legt deze intiemste delen van de stad bloot en doorgrondt de schoonheid ervan.
Pathologisch onderzoek hanteert een strikt protocol: een uitgebreide uitwendige analyse wordt gevolgd door een nauwkeurige inwendige analyse. Na afloop van het onderzoek kunnen nieuwe vragen beantwoord worden en komt de patholoog tot een reconstructie van wat zich in de laatste levensstadia van de open plek heeft afgespeeld.
De antropoloog stelt dat de stad meer is dan een fysieke verschijning. De stad is een levend wezen. De rol die deze opengevallen ruimtes spelen in het stedelijk leven, de gebruikers en de verhalen achter de plekken moeten in beschouwing genomen worden om dit fenomeen te kunnen begrijpen. De antropoloog geeft een multivocale representatie van de plek.
De synthese van de resultaten van de patholoog en de antropoloog laat zien dat de gaten en kieren in het stedelijk weefsel de snedes van de stad zijn. De elementen die de stad maken tot wat ze is worden zichtbaar gemaakt en stedelijke contrasten komen als gelijkwaardigen naast elkaar te staan. Voor een moment krijg je de pure en rauwe schoonheid van de stad te zien.

Urban decisions

De organisatie Urban Decisions spitst zich toe op het tijdelijk inrichten van de opengevallen ruimtes in de 19de-eeuwse gordel in Antwerpen. Urban Decisions heeft niet als doel de problemen rond deze ruimtes op te lossen, maar bekijkt hoe deze ruimtes in de tussentijd ingezet kunnen worden. Hierbij staat de schoonheid van de snede van de stad centraal. Het is een verleidingsmanoeuvre met een dubbele agenda. Met een minimum aan materieel wordt getracht een zo groot mogelijk effect te bereiken. De nieuwe potentie van een plek wordt blootgelegd, wat op de lange termijn de sociale, culturele en politieke dynamiek van een stad ten goede komt.
De ontwerpen van Urban Decisions zijn geënt op het statuut van de plek: ze reageren specifiek op de situaties die de desbetreffende ruimte bevat, zowel in sociale als in ruimtelijke zin. Urban Decisions grijpt de essentie van de ruimte en verdraait deze, zodat de plek enerzijds in gebruik genomen wordt en anderzijds haar schoonheid tentoonstelt.
Urban Decisions maakt gebruik van een toolbox, waarin basistransformaties voorgesteld worden voor de vlakken ‘gevel’, ‘maaiveld’ en ‘erfafscheiding’. Het samenspel van deze transformaties creeërt de mogelijkheid om gericht te reageren op de specifieke condities van het terrein, om zo de gewenste setting te verkrijgen. De tijdelijke interventies zijn makkelijk en snel op te bouwen, af te breken en te verplaatsen en maken gebruik van goedkope en toegankelijke materialen.
De opengevallen plaats zal een nieuwe betekenis krijgen in het collectief geheugen van de stad en de waardering voor de plek in haar huidige vorm zal groeien. De ingrepen mogen dan tijdelijk zijn, hun invloed zal de tijdelijkheid ontstijgen.

Juryrapport Archiprix ’08 – tweede prijs

Dit plan presenteert een waardevolle attitude ten aanzien van de stad. De originele manier waarop er naar de stad gekeken wordt, levert een nieuwe invalshoek op voor de stedelijke ontwikkeling in het algemeen.
Het plan introduceert op eigenzinnige wijze een interessante nieuwe visie op de stedelijk omgeving. Het concentreert zich op de ‘scheuren en kieren’ van de negentiende eeuwse gordel van Antwerpen. Deze braakliggende restplekken worden geïnventariseerd en vervolgens vindt nauwgezet pathologisch en antropologisch onderzoek plaats. Op basis van de bevindingen ontwikkelt de organisatie ‘Urban Decisions’ een tijdelijke inrichting voor de opengevallen ruimtes. Het is daarbij de bedoeling dat de plekken een nieuwe betekenis krijgen in het collectieve geheugen van de stad en daarmee de tijdelijkheid ontstijgen.
De waarde van dit plan ligt vooral bij de originele insteek, de nieuwe visie en het gevolgde proces. De uitwerkingen krijgen wat minder diepgang en concentreren zich bovendien wat te eenzijdig op de individuele plekken, waardoor het hogere schaalniveau in de uitwerking ontbreekt. Het is meer een stadsproject dan een stedenbouwkundig ontwerp. Daar waar men in de praktijk bezig is met het aanharken van de stad en het opvullen van de gaten, kiest dit plan op overtuigende wijze voor het blootleggen en het ontwikkelen van de kwaliteiten van restplekken. Het statement dat hiermee wordt afgegeven levert een belangrijke bijdrage aan het denken over de stedelijke ontwikkeling.

Jurysamenstelling Archiprix ‘08

  • Yttje Feddes – landschapsarchitectuur
  • Albert Fien – stedenbouw
  • Marlies Rohmer – architectuur
  • Ed Taverne – theorie
  • Robert Winkel – architectuur